ورود

زائر خضرخان، قهرمان فراموش‌شده جنبش جنوب ایران

یعقوب صلاحی ۲۴ آبان ۱۳۹۹ ساعت ۱۳:۳۱
زندگینامه زائر خضرخان نوشته حسین هژبریان در قالب شخصیت‌های مانا منتشر شد.

    به گزارش پایگاه خبری سوره مهر، مجموعه پژوهشی «شخصیتهای مانا» با هدف ارائه الگوهای موفق، به زندگی شخصیتهای نیکنامی می‌پردازد که در عرصه‌ دانش، فرهنگ، سیاست و اجتماع در ایران معاصر زیسته و درگذشته‌اند. این مجموعه که برای عموم مخاطبان بویژه جوانان و دانشگاهیان تهیه شده برآیند احساس ضرورتی است که در پهنه ارائه آثار دقیق و مستند از زندگانی افراد تأثیرگذار پدید آمده‌است. از اینرو پژوهشگران دفتر ادبیات انقلاب اسلامی حوزه هنری که تجربه‌ای در شرح حال‌نویسی داشتند، گروهی را با عنوان شخصیتهای مانا تشکیل دادند. این گروه یکصد تن از شخصیتهای مشهور یا کم‌آوازه معاصر را برگزید تا در مجموعه‌ای به شرح احوال، فعالیتها، آراء و اندیشهها، آثار و دیگر تکاپوهای زندگی شخصیتهای مورد نظر پرداخته، آنان را به شیوه محققانه، علمی و مستند، در حدود یکصد صفحه، به مخاطبان معرفی نماید.


    تحولات سیاسی حاصل از انقلاب مشروطه در منطقه فارس و بوشهر را که تا پایان جنگ جهانی اول به صور گوناگون در عرصه سیاسی کشور نمایان شد، می‌توان با عبارت «جنبش جنوب ایران» توصیف کرد. در میان شخصیت‌های موثر در «جنبش جنوب ایران» از جمله رئیسعلی دلواری، شیخ‌حسین‌خان چاه کوتاهی، ناصردیوان کازرونی و سایر سران این جنبش، تحقیقات متعددی صورت گرفته است ولی تاکنون تحقیقی مستقل راجع به زائرخضر خان به چاپ نرسیده است. این کوتاهی نگارنده را بر آن داشت تا با مطالعه مجدد اسناد و منابع مرتبط، زندگی این شخصیت بزرگ را که تا حدودی در سایه سایر سران جنبش جنوب واقع شده است، مطالعه کند. از اطلاعات شفاهی که بعدها مکتوب شده است می‌دانیم که وی با توجه به موقعیت پدرش تحصیلات مقدماتی را سپری کرده سپس مانند اکثر اهالی تنگستان مجذوب مهارت‌های رزمی گردیده است. پس از ورود وی به جرگه خوانین منطقه جنوب ایران اطلاعات بیشتری از وی موجود است و در پرتو این اطلاعات می‌توان تا حدودی به شخصیت وی پی برد.

    برای مطالعه فعالیت‌های زائر خضرخان دو عرصه بایستی در نظر گرفته شود: نخست فعالیت‌های اقتصادی که مانند بیشتر خوانین منطقه وی نیز بدان علاقه نشان می‌داد. زائر خضرخان موفق شد از طریق خرید و فروش کالاهای وارداتی ثروت فراوانی بیندوزد که پشتوانه مناسبی برای رویکرد سیاسی‌اش فراهم می‌ساخت. دومین عرصه، موضع‌گیری‌های سیاسی بود که از ابتدای ورود زائر خضر خان در زمره خوانین جنوب، به برخورد وی با مداخلات سیاسی بریتانیا ‌انجامید. زائر خضرخان به دلایل متعدد از جمله منش شخصی، تأثیر پذیری از روح آزادگی و مقاومتی که در میان اهالی تنگستان موج می‌زد و تقابل فعالیت‌های تجاری وی با سیاست‌های مداخله جویانه بریتانیا، به سوی مقابله با اقدامات این قدرت استعماری کشیده شد و از تبعات آن نهراسید.

    در این پژوهش با مطالعه مجدد اسناد و تمرکز بر اسنادی که تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است، «جنبش جنوب» از زاویه زندگی زائرخضرخان واکاوی شده است. رخدادهای بخش اول که مربوط به دوره قبل از مبارزه با قوای متجاوز بریتانیا در جنگ جهانی اول است و اعتنای چندانی بدان نمی‌شد، با بهره‌گیری از برخی اطلاعات مطالعه شده است. مبارزات مربوط به جنگ جهانی اول نیز با تمرکز بر اقدامات زائر خضرخان ارائه گردیده است تا از افتادن به دامِ تکرار پرهیز گردد. این روند با تلاش برای فهم رخدادهای پس از جنگ و چگونگی مرگ زائرخضرخان، که هنوز ابهاماتی درباره آن وجود دارد، ادامه یافته است.



    نظرات