ورود

قدر

نویسنده: حسن ب‍لخاری قهی

نظریه هنر و زیبایی در تمدن اسلامی

ناشر سوره مهر

شمارگان 2500

شابک 978-600-03-0203-0

تعداد صفحات 453

نوبت چاپ اول

سال چاپ اول

قطع کتاب وزیری

تاریخ هنر و معماری در تمدن اسلامی، نمایشگاهی از آثاری باشکوه و در مواردی کم‌نظیر (و بل بی‌نظیر) است. شکوه این آثار نه صرفاً برخاسته از ذوق و احساس زیبایی‌شناسانه هنرمندان و معماران مسلمان، که بنیان و بنیاد در مبانی نظری و در بُعدی شهودی دارد. لیک در حالی که تمدن‌های دیگر، اصول و مبانی مشخصی در تبیین بنیان‌های نظری هنر و معماری خویش تدوین نموده‌اند، تمدن اسلامی این اصول و مبانی را هرگز به صورت شفاف و روشن، تئوریزه ننموده و مکتبی تحت عنوان فلسفة هنر اسلامی بنیاد نگذاشت. مباحث عمیق و دقیق حکمای مسلمان پیرامون بنیادهایی چون خیال، تخیل، صورت مثالی، عالم مثال، نور، رنگ و... که خود بنیاد اصلی ظهور یک مکتب حکمی نیرومند در تحلیل و تأویل آثار هنری و معماری تمدن اسلامی بود، در ساحت فلسفه و کلام، کارکردی فلسفی و کاملاً تئولوژیک یافتند و این معنا تمدن اسلامی را با موقعیت غریبی در عرصة هنر مواجه نمود؛ موقعیتی که منتقدان و متفکران بسیاری را برانگیخت تا مواضعی سخت در تردید و انکار اسلامیتِ هنر اسلامی برگزینند. این کتاب در حد توان خویش تلاش در ارائه نظریه‌ای دارد که بتواند بنیادهای نظری هنر، معماری و زیبایی  در تمدن اسلامی را با ابتنا به مفهوم قدر در قرآن و آرای حکمای مسلمان شرح و تبیین نماید. دو بخش از کتاب نظریه اسلامی هنر : 1- نظریات و آرای بسیار مهمی که برخی متفکران و حکمای مسلمان پیرامون مبانی بنیادین هنری چون خیال، تخیل، عالم مثال یا رنگ و نور بیان کرده‌اند در خدمت مبادی دینی و علم کلام برای اثبات وحی، نبوت و معاد قرار گرفت و نه نظریه‌پردازی در عرصة هنر. به عنوان مثال ابداعات فارابی در قوة خیال برای اثبات توانایی پیامبران در ارتباط با عوالم فوق‌القمر بود و آرای نجم‌الدین کبری، نجم رازی و علاء‌الدوله سمنانی پیرامون رنگ با نیت بیان تمیز منازل و تبیین مراحل سلوک بیان گردید و نیز آرای شیخ محمد کریم‌خان کرمانی در یاقوت‌الحمرا،. بنابراین نظریه‌های هنری در تمان اسلامی یا مجال ظهور و تدوین نیافته یا در ساحتی دیگر خدمتی دگر را برگزیده بودند. در عرصه چنین فقری از یک سو و ضرورت تبیین و تدوین مبانی تئوریک هنر و معماری اسلامی از دیگر سو (که خود در عین نیاز ذاتی، پاسخ به منکران و مناقشه‌کنندگان در وجود و ماهیت هنر و معماری اسلامی نیز است) تلاش در جهت کشف این نظریه‌ها یک ضرورت تام به حساب می‌آید. 2- حقیقت این است که در اکثر متون حکمی تمدن اسلامی مهندس عالم به ایجاد و ساخت یک بنا تشبیه شده است (یعنی همان معماری). این تشبیه، نسبت دقیقی بین خلق عالم توسط حق (با هندسه الهی) و معماری (هندسه بشری) ایجاد می‌نمود. به عنوان مثال امام محمد غزالی در تفسیر «المقصد الأنسی فی شرح اسماء الحسنی» تفسیر و تعبیر دقیقی از این مشابهت دارد. وی در این تفسیر اسامی «الخالق»، «الباری» و «المصور» را مترادف انگاشته و معتقد است هر ایجادی (خروج از عدم به وجود) اولاً نیازمند تقدیر (هندسه)، ثانیاً ایجاد بر وفق آن تقدیر و در نهایت، صورت‌بخشی بدان پس از ایجاد است: «کل مایخرج من العدم الی الوجود مفتقر الی تقدیره اولاً و الی ایجاده علی وفق التقدیر ثانیاً». غزالی سپس هر کدام از اسامی حق تعالی را بر اساس این سه عامل چنین تعبیر می‌کند: خداوند خالق است از این رو که «مقدِرّ» (اندازه‌گیر، مهندس) است و «باریء» است از این رو که ایجادکننده و وجودبخش است و «مصور» است از این رو که به موجودات، زیباترین صورت‌ها را عطا می‌کند: «و الله تعالی خالق من حیث انه مقدر و باریء من حیث انه مخترع موجد و مصور من حیث انه مرتب صور المخترعات احسن ترتیب». سپس غزالی تمامی این معانی را با تشبیه عالم به یک بَنا تشریح نموده و جالب اینکه اسم الهی «مقدّر» را با مهندس تطبیق می‌دهد.

نویسنده

حسن ب‍لخاری قهی

حسن بلخاری قهی:
متولد ۱۳۴۱، نويسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه
کتاب های نویسنده
تجلی مفاهیم اسلامی در مجسمه سازی دوران پس از انقلاب اسلامی
جامعه شناسی اخلاقی هنر
حکمت هنر هند
قدر
مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی - جلد اول و دوم
سرگذشت هنر در تمدن اسلامی
اورنگ
آشنایی با فلسفه هنر
تجلی نور و رنگ در هنرهای ایرانی ـ اسلامی

نظرات
برای این مطلب نظری ثبت نشده است.

مطالب مرتبط

ارزیابی کارشناسان

محتوای کتاب : عالی

اثر گذاری متن : خوب

طرح جلد :خوب

کیفیت چاپ :عالی

کتاب های مرتبط
یکی از این روزها به بلوغ رسیدم

مهدی عقابی

دلیل (روایت حماسه شهید چیت سازیان)

حمید حسام

چراغ های روشن شهر

دختر شینا

بهناز ضرابی زاده

اردوگاه اطفال

لشکر خوبان

پایی که جا ماند

سید ناصر حسینی پور