«عطر فلفل» و «شاه است حسین»؛ روایت‌های میدانی که فرهنگ عاشورایی پاکستان را زنده کردند

به گزارش روابط‌عمومی انتشارات سوره مهر به نقل از ستاد خبری سی‌وسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، نشست معرفی و بررسی دو کتاب روایی «عطر فلفل» و «شاه است حسین» دوشنبه (۲۶ آبان ۱۴۰۴) با حضور محمدعلی جعفری، علیرضا میرشکار و محمدمهدی شیخ‌صراف در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.

محمدعلی جعفری در این نشست درباره شکل‌گیری کتاب «عطر فلفل» گفت: ایده این اثر از تجربه سفرم به پاکستان و مشاهده مستقیم آیین‌های عزاداری و حضور زائران در مسیر اربعین شکل گرفته است. انتشار بخش‌هایی از این مشاهدات در فضای مجازی، توجه بسیاری از مخاطبان را جلب کرد، چرا که با جنبه‌هایی از فرهنگ و زیست عاشورایی در پاکستان مواجه شدند که کمتر شناخته شده بود.

جعفری در ادامه بخش عمده سخن خود را به تجربه سفر زمینی به پاکستان اختصاص داد. او از تشریفات سخت‌گیرانه مرزی، انتظار طولانی مسافران تا رسیدن تعداد به حد نصاب، حرکت با اسکورت امنیتی و محدودیت‌های تصویربرداری سخن گفت. به‌گفته او، بسیاری از مردم پاکستان از ثبت تصویر هراس دارند و حتی پس از عکاسی با تلفن همراه، خواستار حذف عکس‌ها می‌شوند. جعفری تأکید کرد که این شرایط اگرچه سخت بود، اما روایت سفر را عمیق‌تر و واقعی‌تر کرد.

در ادامه علیرضا میرشکار درباره کتاب «شاه است حسین» گفت: یکی از انگیزه‌های اصلی من برای انتشار این کتاب نبودِ روایت دقیق و میدانی از زائران پاکستانی بود. در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بیش از پنجاه گفت‌وگو با زائران پاکستانی انجام دادم و بسیاری از این مصاحبه‌ها در ساعات پایانی شب و در شرایطی انجام می‌شد که زائران با وجود خستگی طولانی سفر، با اشتیاق درباره ارادت خود به امام حسین علیه‌السلام سخن می‌گفتند.

وی افزود: در سال نخست امکان گفت‌وگو با بانوان پاکستانی فراهم نشد؛ اما در سال بعد، با همکاری خانم فاطمه باری، طلبه پاکستانی مسلط به زبان فارسی، حدود چهل مصاحبه با زنان زائر انجام شد. هرچند که وضعیت امنیتی پاکستان و فشارهای دستگاه‌های اطلاعاتی آن کشور موجب شده بود بسیاری از افراد در ابتدا از انجام مصاحبه واهمه داشته باشند.

میرشکار همچنین به موضوع تفاوت نسلی در دانش زبان فارسی اشاره کرد و گفت: گروهی از زائران مسن‌تر به‌دلیل آموزش زبان فارسی در دهه‌های گذشته، ارتباط بیشتری با فرهنگ ایرانی دارند، اما نسل جدیدتر کمتر با این زبان آشناست و همین مسئله گفت‌وگو را دشوارتر می‌کرد.

در بخش دیگری از این نشست، میرشکار به ساختار طایفه‌ای و فرهنگی بلوچ‌ها و پیوندهای دیرینه مردم دو سوی مرز ایران و پاکستان پرداخت. او تأکید کرد که مرزهای سیاسی جدید نتوانسته است ارتباط تاریخی و خانوادگی بلوچ‌ها را از میان ببرد و فرهنگ مهمان‌نوازی و همراهی مردم منطقه همچنان زنده و پابرجاست. میرشکار همچنین بخشی از ناامنی‌های استان را ناشی از فعالیت گروه‌های تروریستی و دخالت‌های کشورهایی دانست که با توسعه منطقه و شکل‌گیری کریدورهای اقتصادی مخالف‌اند.

در پایان نشست حاضران به بررسی نقش روایت‌های میدانی در فهم بهتر فرهنگ عاشوراییِ پاکستان پرداختند و بر ضرورت تولید آثار بیشتر در این حوزه تأکید کردند. به باور آنها کتاب‌هایی همچون «عطر فلفل» و «شاه است حسین» می‌تواند آغازگر جریان جدیدی در روایت‌نویسی درباره زائران پاکستانی و تجربه‌های کمتر دیده‌شده آنان باشد.